throttling, abuse-protection & logging/monitoring pass

config/middleware.py

@@ -0,0 +1,91 @@
+"""
+میان‌افزارِ سبکِ لاگِ درخواست‌های API — سطحِ پروژه.
+
+⚠️ افزوده شده: پروژه چند logger پراکنده‌ی اپلیکیشنی داشت (accounts.services،
+ai_tutor.views، ...) اما هیچ لاگِ یکپارچه‌ای در سطحِ پروژه برای *همه‌ی*
+درخواست‌های API وجود نداشت؛ یعنی درخواست‌های عادی، ناموفق، یا الگوهای
+مشکوک (مثلاً یک IP/کاربر که پشتِ سرِ هم درخواستِ ناموفق می‌فرسته) به‌صورتِ
+یکدست قابلِ ردیابی نبودن. این میان‌افزار فقط یک خط لاگِ خلاصه به‌ازای هر
+درخواستِ زیرِ /api/ ثبت می‌کنه: متد، مسیر، کدِ وضعیتِ پاسخ، مدت‌زمان، و
+شناسه‌ی کاربرِ احرازهویت‌شده (اگه وجود داشته باشه).
+
+نکاتِ امنیتی/حریمِ خصوصی:
+- هیچ‌وقت بدنه‌ی درخواست/پاسخ، query string، هدرها (از جمله Authorization،
+  Idempotency-Key و غیره)، رمزعبور/OTP، access/refresh token، کلیدِ API، یا
+  سکرتِ webhook لاگ نمی‌شه — فقط request.path (بدونِ query string) و
+  متادیتای بی‌ضررِ بالا.
+- در صورتِ هر خطای غیرمنتظره در خودِ فرآیندِ لاگ‌کردن (مثلاً یک مقدارِ
+  غیرمنتظره برای user)، این میان‌افزار هیچ‌وقت نباید جریانِ درخواست/پاسخ
+  را بشکنه؛ به همین خاطر کل بخشِ لاگ داخلِ try/except قرار گرفته.
+- ⚠️ اصلاح: قبلاً اگه self.get_response(request) خودش یک exceptionِ
+  دست‌نخورده (unhandled) بالا می‌آورد، اون exception قبل از رسیدن به بلوکِ
+  لاگ از __call__ خارج می‌شد؛ یعنی خطاهای ۵۰۰ اصلاً لاگ نمی‌شدن. حالا
+  self.get_response در try/except قرار گرفته: در صورتِ exception، یک خطِ
+  لاگِ سطحِ ERROR (با متد/مسیر/مدت/user_id، بدونِ جزئیاتِ حساس) ثبت می‌شه
+  و بعد همون exceptionِ اصلی بدونِ تغییر دوباره raise می‌شه (تا رفتارِ
+  مدیریتِ خطای Django/DRF دست‌نخورده بمونه).
+- ⚠️ اصلاحِ این دور: پیامِ لاگِ مسیرِ exception از یک placeholderِ واقعیِ
+  status=%s استفاده می‌کنه (هم‌سو با مسیرِ موفق)، و status=500 حالا از
+  طریقِ آرگومانِ status به _log_safely() صریحاً پاس داده می‌شه، نه به‌صورتِ
+  متنِ ثابت داخلِ رشته. این هم پیام رو با مسیرِ موفق یکدست می‌کنه و هم از
+  ناهماهنگیِ تعدادِ آرگومان‌های % formatting جلوگیری می‌کنه.
+"""
+
+import logging
+import time
+
+logger = logging.getLogger(__name__)
+
+# فقط مسیرهای API لاگ می‌شن؛ درخواست‌های استاتیک/غیرِ API (که این پروژه
+# اصلاً مسیرِ URL جداگانه‌ای براشون در config/urls.py تعریف نکرده) عمداً
+# نادیده گرفته می‌شن تا لاگ شلوغ/بی‌فایده تولید نشه.
+_LOGGED_PATH_PREFIX = '/api/'
+
+
+def _user_id_for_log(request):
+    """شناسه‌ی کاربرِ احرازهویت‌شده برای لاگ، یا None (کاربرِ ناشناس/بدونِ user)."""
+    user = getattr(request, 'user', None)
+    return user.id if getattr(user, 'is_authenticated', False) else None
+
+
+class APIRequestLoggingMiddleware:
+    """میان‌افزارِ Django برای لاگِ خلاصه‌ی هر درخواستِ API (متد/مسیر/وضعیت/مدت/کاربر)."""
+
+    def __init__(self, get_response):
+        self.get_response = get_response
+
+    def __call__(self, request):
+        if not request.path.startswith(_LOGGED_PATH_PREFIX):
+            return self.get_response(request)
+
+        start = time.monotonic()
+
+        try:
+            response = self.get_response(request)
+        except Exception:
+            self._log_safely(
+                logger.error,
+                'api_request method=%s path=%s status=%s duration_ms=%.1f user_id=%s (unhandled exception)',
+                request, start, status=500,
+            )
+            raise
+
+        self._log_safely(
+            logger.info,
+            'api_request method=%s path=%s status=%s duration_ms=%.1f user_id=%s',
+            request, start, response.status_code,
+        )
+        return response
+
+    def _log_safely(self, log_func, message, request, start, status=None):
+        # لاگ‌کردن هیچ‌وقت نباید خودش دلیلِ شکستِ یک درخواست بشه (چه در
+        # مسیرِ موفق، چه در مسیرِ exception)؛ به همین خاطر کل بخشِ لاگ
+        # داخلِ try/except قرار گرفته.
+        try:
+            duration_ms = (time.monotonic() - start) * 1000
+            if status is None:
+                log_func(message, request.method, request.path, duration_ms, _user_id_for_log(request))
+            else:
+                log_func(message, request.method, request.path, status, duration_ms, _user_id_for_log(request))
+        except Exception:
+            logger.exception('api_request logging failed')